بجنباند و گويند كى خواهد بود اين برانگيختن و زنده گرداندن : بگو شايد خيلى نزديك باشد ، ابو الفتوح گويد : « عسى » براى آن گفت كه ابهام وقت كند بر مكلَّفان تا ملجأ و مجبور نباشند ] . « يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِه » 52 مجمع : يعنى شما را كه در ميان گورتان هستيد آوازتان ميكنند كه بمحشر حاضر شويد شما بناچارى حمد خدا ميگوئيد و به - دنبال صدا ميرويد ، و بعضى گفته‌اند : چون به آن عالم همگى داراى معرفت و حقّ شناس خواهند بود از اين جهت گفته شده است كه آن روز منكر نخواهيد شد و پاسخ شما با حمد خدا خواهد بود . تأويلات كاشانى : يعنى چون باراده ى حقّ در كمتر از لحظه بهمگى شما حيات و علم و قدرت و اراده عنايت مىشود كه از جاى بلند ميشويد نمودارى اين اوصاف و كمالات شما خود حمد است و اظهار كمال و وصف و ستايش خداوندى است . حسينى : در تفسير بصائر حمد را بمعنى امر دانسته مثل « فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ » يعنى بفرمان خداى خود تسبيح بگو و نماز بخوان و معنى آيه اين است : آن روز كه شما را دعوت ميكنند بفرمان خداوند آن را ميپذيريد . « تَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا » 52 حسينى : يعنى چون آن عالم را بينند زندگى خود را در دنيا نسبت به آن اندك بينند و ناچيز . « قُلْ لِعِبادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » 53 مجمع : چون مشركين در مكّه اصحاب پيغمبر را آزار ميكردند آنها از پيغمبر اجازه ميخواستند كه با كافران بجنگند در جواب ميفرمود : من چنين دستورى ندارم ، اين جمله ها براى آن گفتگوها نازل شد . يعنى اى پيغمبر بگو : بندگان من بهترين مذهب و گفتار را اختيار كنند بعضى گفتند : يعنى بگو كلمه ى شهادتين را بگويند و آنچه خدا معيّن كرده است ، حسن بصرى گفته است : يعنى به آنچه خدا امر و نهى كرده است شما هم امر و نهى كنيد ، ديگرى گفته است : يعنى با يكدگر بهترين سخن را بگوئيد مثل « يرحمك اللَّه و يغفر اللَّه لك » ، ابو مسلم گفته : يعنى : چون سخن درست تو را ميشنوند و هم